จักรวรรดิไบแซนไทน์:

จักรวรรดิโรมันตะวันออก
(จักรวรรดิไบแซนไทน์)
Βασιλεία Ρωμαίων

พ.ศ. 873 - 1996

สัญลักษณ์


ธงชาติ	ตราประจำชาติ

แผนที่

จักรวรรดิไบแซนไทน์ในช่วงที่ยิ่งใหญ่ที่สุด เมื่อประมาณ พ.ศ. 1090
(ค.ศ. 550)ในสมัยที่จักรพรรดิจัสติเนียนครองราชย์

ข้อมูลทั่วไป

เมืองหลวง	คอนสแตนติโนเปิล¹ พ.ศ. 873 - 1747 พ.ศ. 1804 - 1996
ภาษา	กรีก (และภาษาละตินในช่วงแรกๆ ของการก่อตั้ง)
ศาสนา	คริสต์ศาสนา นิกายออร์โธด๊อกซ์
สกุลเงิน	โซลิดัส (Solidus) ไฮเปอร์ไพรอน (Hyperpyron)
การปกครอง	ราชาธิปไตย

จักรพรรดิ
- พ.ศ. 849-880	คอนสแตนตินมหาราช
- พ.ศ. 1992-1996	คอนสแตนตินที่สิบเอ็ด
เมกกะดูกซ์

ยุคประวัติศาสตร์
- พ.ศ. 873	สถาปนากรุงคอนสแตนติโนเปิล
- พ.ศ. 1597 (ค.ศ. 1054)	การแบ่งแยกระหว่างคริสต์ศาสนา นิกายโรมันคาทอลิก กับ นิกายออร์โธด๊อกซ์
- พ.ศ. 1747 (ค.ศ. 1204)	การเสียกรุงคอนสแตนติโนเปิลในสงครามครูเสดครั้งที่สี่
- พ.ศ. 1804 (ค.ศ. 1261)	การยึดกรุงคอนสแตนติโนเปิลคืน
- พ.ศ. 1996 (ค.ศ. 1453)	สลายรัฐ
- {{{date_end}}}	สลายรัฐ

เนื้อที่

- สูงสุด

4,500,000 กม.²
1,737,460 ไมล์²

ประชากร

- สูงสุด

34,000,000

ความหนาแน่น

7.6 /กม.²
19.6 /ไมล์²

ก่อนหน้านี้

ต่อจากนี้

จักรวรรดิโรมัน

จักรวรรดิออตโตมัน

¹ย้ายเมืองหลวงไปยัง ไนซีอา (Nicaea) หลังจากคอนสแตนติโนเปิลถูกยึดใน สงครามครูเสดครั้งที่สี่

จักรวรรดิไบแซนไทน์หรือไบแซนทิอุม (อังกฤษ: Byzantine Empire หรือ Byzantium, กรีก: Βασιλεία των Ρωμαίων) คือคำที่ใช้อย่างเป็นทางการตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมาเพื่อเรียกจักรวรรดิโรมันแห่งยุคกลางที่ใช้ภาษากรีกเป็นภาษาหลัก (ต่างจากจักรวรรดิโรมันในยุคคลาสสิกที่ใช้ภาษาละติน) โดยมีศูนย์กลางจักรวรรดิอยู่ที่กรุงคอนสแตนติโนเปิล หรืออาจเรียกได้อีกนามหนึ่งว่าเป็นจักรวรรดิโรมันตะวันออกนั่นเอง โดยชื่อหลังนี้มักจะใช้กล่าวถึงไบแซนไทน์ในยุคก่อนที่จักรวรรดิโรมันตะวันตกจะล่มสลาย จากประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ของจักรวรรดิไบแซนไทน์ได้แสดงให้เห็นว่าจักรวรรดิไบแซนไทน์คือจักรวรรดิของชาวกรีก เมื่อคำนึงถึงอิทธิพลของภาษากรีก วัฒนธรรมกรีกและประชากรเชื้อสายกรีก แต่ประชาชนของจักรวรรดิเองนั้น มองจักรวรรดิของตนว่าเป็นเพียงจักรวรรดิโรมันที่มีจักรพรรดิโรมันสืบทอดตำแหน่งอย่างต่อเนื่องกันเท่านั้น

การเริ่มต้นของจักรวรรดิไบแซนไทน์นั้นไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด โดยส่วนใหญ่ถือว่าจักรวรรดิไบแซนไทน์เริ่มต้นขึ้นเมื่อจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 1 (ครองราชย์ พ.ศ. 849-880) แห่งโรมได้สถานปนานครคอนสแตนติโนเปิลให้เป็น "โรมใหม่" ในปี พ.ศ. 873 (ค.ศ. 330) และย้ายเมืองหลวงจากโรมมาเป็นคอนสแตนติโนเปิลแทน ดังนั้น จึงถือว่าจักรพรรดิคอนสแตนตินเป็นจักรพรรดิองค์แรกของจักรวรรดิไบแซนไทน์ไปโดยปริยาย แต่ก็มีบางส่วนถือว่าจักรวรรดิไบแซนไทน์เริ่มต้นขึ้นในสมัยของจักรพรรดิธีโอโดเซียสที่หนึ่ง (ครองราชย์ พ.ศ. 922-938) ซึ่งคริสต์ศาสนาได้เข้ามาแทนที่ลัทธิเพเกินบูชาเทพเจ้าโรมันในฐานะศาสนาประจำชาติ หรือหลังจากธีโอโดเซียสสววรคตใน พ.ศ. 938 เมื่อจักรวรรดิโรมันได้แบ่งขั้วการปกครองเป็นฝั่งตะวันออกและตะวันตกอย่างเด็ดขาด ทั้งยังมีบ้างส่วนที่ถือว่าจักรวรรดิไบแซนไทน์เริ่มต้นขึ้น "อย่างแท้จริง" เมื่อจักรพรรดิโรมูลัส ออกัสตูลัส ซึ่งถือว่าเป็นจักรพรรดิโรมันตะวันตกองค์สุดท้ายถูกปราบดาภิเศก ซึ่งทำให้อำนาจในการปกครองจักรวรรดิตกอยู่ที่ชาวกรีกในฝั่งตะวันออกแต่เพียงฝ่ายเดียว และยังมีอีกบางส่วนที่ถือว่าจักรวรรดิโรมันได้แปลงสภาพเป็นจักรวรรดิไบแซนไทน์โดยสมบูรณ์เมื่อจักรพรรดิเฮราคลิอุสเปลี่ยนแปลงชื่อตำแหน่งในราชการจากเดิมที่เป็นภาษาละติน ให้กลายเป็นภาษากรีกแทน แต่อย่างไรก็ดี การเปลี่ยนแปลงสถานะของจักรวรรดินั้นเป็นไปอย่างต่อเนื่อง แม้ในช่วงก่อนที่จักรพรรดิคอนสแตนตินจะสถาปนานครคอนสแตนติโนเปิลให้เป็นเมืองหลวงใหม่ของจักรวรรดิโรมันใน พ.ศ. 873 ก็ตาม ในตอนนั้นก็ได้มีการแปลงสภาพวัฒนธรรมจากโรมันเป็นกรีก รวมถึงการเปิดรับคริสต์ศาสนาที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องไปแล้ว

การล่มสลายของจักรวรรดิไบแซนไทน์โดยทั่วไปแล้วเชื่อว่าเกิดขึ้นหลังจากที่กรุงคอนสแตนติโนเปิลถูกยึดโดยชาวออตโตมันเติร์กในปี พ.ศ. 1996 โดยกรุงคอนสแตนติโนเปิลได้ถูกเปลี่ยนชื่อใหม่เป็นอิสตันบูล มาจนถึงปัจจุบัน และในทางประวัติศาสตร์ยังได้ถือว่าการสิ้นสุดของจักรวรรดิไบแซนไทน์เป็นจุดสิ้นสุดยุคกลางในยุโรปอีกด้วย